W świecie dziecka zabawa, ruch i twórczość są naturalnym językiem wyrażania emocji. Arteterapia doskonale wpisuje się w ten świat – łączy sztukę z rozwojem emocjonalnym, społecznym i poznawczym dziecka.
Czym jest arteterapia?
Arteterapia to metoda wspierania rozwoju i zdrowia psychicznego poprzez różne formy twórczej ekspresji: rysunek, malarstwo, rzeźbę, muzykę, taniec, teatr, opowieść czy ruch.
Jej podstawą jest przekonanie, że każdy człowiek – również małe dziecko – posiada naturalną potrzebę tworzenia i wyrażania siebie poprzez sztukę.
W arteterapii nie liczą się zdolności plastyczne ani estetyka pracy. Arteterapia to forma terapii poprzez sztukę. Nie chodzi w niej o efekt końcowy ani o „ładny rysunek”, lecz o sam proces tworzenia. Dziecko, rysując, malując, lepiąc czy wycinając, wyraża swoje emocje, myśli i przeżycia w bezpieczny, naturalny sposób.
Najważniejszy jest proces twórczy, który pozwala dziecku:
- odreagować napięcie,
- bezpiecznie wyrazić emocje,
- uporządkować przeżycia,
- poczuć sprawczość i kontrolę,
- doświadczyć akceptacji.
Dziecko nie musi mówić – sztuka „mówi” za nie. Dla dzieci w wieku przedszkolnym arteterapia jest przede wszystkim formą wspierającej, twórczej zabawy, która pomaga lepiej poznać siebie i świat.
Dlaczego arteterapia jest skuteczna u dzieci?
Dzieci w wieku przedszkolnym myślą głównie obrazami, ruchem i emocjami. Ich świat wewnętrzny nie jest jeszcze w pełni dostępny poprzez słowa. Arteterapia trafia dokładnie w ten naturalny sposób komunikacji.
Poprzez twórczość dziecko:
- pokazuje swoje lęki, radości, frustracje i marzenia,
- odreagowuje trudne sytuacje,
- buduje poczucie bezpieczeństwa,
- uczy się regulować emocje,
- wzmacnia swoją tożsamość.
Tworzenie obniża poziom stresu, uspokaja układ nerwowy i daje dziecku poczucie kontroli nad tym, co przeżywa.
Arteterapia a emocje dziecka
Jednym z najważniejszych zadań arteterapii jest wspieranie rozwoju emocjonalnego. Dziecko uczy się: rozpoznawać emocje, nazywać je, akceptować i wyrażać je w bezpieczny sposób. Dzięki temu zmniejsza się ilość zachowań agresywnych, wycofania czy napięcia. Arteterapia nie „naprawia” dziecka — ona je wspiera, wzmacnia i daje mu narzędzia do radzenia sobie z trudnościami.
Rola dorosłego w arteterapii
W arteterapii dorosły nie jest nauczycielem, ani sędzią. Jest towarzyszem procesu. Jego zadaniem jest: stworzyć bezpieczną przestrzeń dla dziecka, nie oceniać go, nie poprawiać. Jego zadaniem jest zadawać pytania i akceptować każdą pracę wykonaną przez dziecko. To właśnie akceptacja sprawia, że dziecko otwiera się i nam ufa.
Jak arteterapia wpływa na dziecko?
Regularne działania arteterapeutyczne:
- pomagają rozładować napięcie i stres,
- wzmacniają poczucie bezpieczeństwa,
- uczą rozpoznawania i nazywania emocji,
- rozwijają wyobraźnię i kreatywność,
- poprawiają koncentrację i koordynację,
- wzmacniają wiarę we własne możliwości,
- wspierają rozwój motoryki małej,
- ułatwiają komunikację, szczególnie dzieciom nieśmiałym.
- wzmacniają relacje z dorosłymi i rówieśnikami
Dziecko poprzez sztukę może „opowiedzieć” to, czego nie potrafi jeszcze ująć w słowa. Dziecko uczy się, że jego emocje są ważne i akceptowane.
Arteterapia w domu – co możemy zyskać?
Stosując arteterapię w domu, rodzice:
- pogłębiają relację z dzieckiem,
- lepiej poznają jego emocje i potrzeby,
- uczą dziecko wyrażania uczuć w zdrowy sposób,
- tworzą przestrzeń bezpieczeństwa i akceptacji,
- wspierają rozwój bez presji i oceniania.
Wystarczy kilka prostych materiałów i chwila wspólnego czasu.
„ Arteterapia w domowym zaciszu”
- „Moje emocje w kolorach”
Poproś dziecko, aby narysowało, jak wygląda radość, smutek, złość i spokój. Następnie porozmawiajcie o tym, co narysowało.
- Malowanie palcami
Bez pędzli – tylko farby i dłonie. Dziecko może swobodnie eksperymentować z kolorami i fakturami.
- „Magiczny kamień”
Niech dziecko pomaluje kamień tak, jak chce, a potem wymyśli jego historię – kim jest, gdzie mieszka, jakie ma moce.
- Lepienie z plasteliny lub masy solnej
Zadanie: ulepić „potworka stracha” i „potworka radości” – a potem porównać je i nazwać emocje.
- Kolaż „Ja”
Z gazet, kolorowych papierów i rysunków dziecko tworzy obraz przedstawiający siebie.
- Rysunek do muzyki
Włącz spokojną lub wesołą muzykę i poproś dziecko, aby rysowało to, co czuje.
Rodzicu, pamiętaj!
- Nie oceniaj prac dziecka.
- Nie poprawiaj i nie narzucaj wzorów.
- Chwal za wysiłek, nie za efekt.
- Pozwól dziecku decydować.
- Bądź obecny i uważny.
Arteterapia to nie tylko metoda – to sposób na budowanie relacji, zrozumienia i bezpiecznej przestrzeni dla rozwoju dziecka. Każda kartka, farba i kredka może stać się narzędziem do odkrywania dziecięcego świata.
Opracowała: Anna Stefanowska
Literatura:
„ Arteterapia w budowaniu odporności psychicznej dzieci”, E. Baranowska-Jojko, A. Pyrzyk-Kuta, J. Sikora, 2025, Warszawa, wydawnictwo Engra;
„ Arteterapia dla dzieci”, E. Baranowska – Jojko, 2015, Polska, wydawnictwo Harmonia;
„Arteterapia – szczęśliwy świat tworzenia”, A.Arciszewska – Binnebesel, 2003, Toruń, wydawnictwo Bea-Bleja;
„ Arteterapia w pracy z dziećmi w wieku przedszkolnym”, A. Waleriańczyk, 2020, Warszawa, wydawnictwo Forum