Żyjemy w czasach, gdy coraz trudniej lubić samego siebie, a co dopiero cenić. I dotyczy to nie tylko dorosłych. Już małym dzieciom stawia się tak różnorodne i tak wysokie wymagania na wielu, wciąż zmiennych polach, że trzeba wyjątkowo silnej osobowości, żeby nie nabawić się kompleksów.
Kiedyś kompleksy były uznawane za domenę nastolatków, obecnie dotykają już coraz młodszych dzieci. Czteroletnia Ania nie chce w przedszkolu zdejmować czapki, bo uważa, że ma brzydkie włosy… Sześcioletni Kamil wstydzi się tego, że nie ma swojego pokoju, i za żadne skarby nie chce, żeby koledzy odwiedzali go w domu. Bartek ma dziewięć lat i nie odzywa się do nikogo spoza rodziny, bo dziadek mu kiedyś w żartach powiedział, że ma żółte zęby…
Kompleksy u dziecka to coś, czego nie powinniśmy bagatelizować. Negatywny obraz własnej osoby sprawia, że dziecko przestaje wierzyć w siebie i swoje umiejętności, czuje się gorsze od innych dzieci, co negatywnie wpływa jego rozwój i postrzeganie świata.
Czym są kompleksy? Jak rozpoznać kompleksy i jak pomóc dziecku je pokonać? W jaki sposób możemy im zapobiegać?
To właśnie rodzice, nauczyciele oraz najbliższe otoczenie przedszkolaka – w tym jego rówieśnicy – wysyłają do niego informacje na temat tego, jaki on jest, jak się zachowuje, jak wygląda, co robi dobrze, a co źle. Trudno wymagać od kilkuletniej dziewczynki lub chłopca głębokich przemyśleń na temat własnej tożsamości oraz dokonywania autoewaluacji, do której nie są jeszcze zdolni. Oczywiście dzieci nie są pozbawione refleksyjności i zdolności do samooceny, ale na tym etapie ich rozwoju nie stanowi ona jeszcze źródła, z którego przedszkolaki czerpią przekonania na swój temat. Wiedzę o sobie pozyskują ze środowiska społecznego, w którym funkcjonują. Obecnie coraz więcej dzieci kształtuje poglądy na swój temat w oparciu o treści pobierane z wirtualnego świata. Bajki, filmiki, programy, gry, aplikacje to narzędzia, które pełnią wiele funkcji, w tym wpływają na kształtowanie przekonania dzieci o tym, jakie są, jakie chcą być. Ulubieni superbohaterowie o ponadprzeciętnych mocach, wyposażeni w supergadżety albo cudownie szczupłe i powabne księżniczki wykonują nadzwyczajne zadania i pokonują niezwykłe trudności, wskazując dzieciom określony – najczęściej nierealny – obraz świata. Tymczasem wystarczy sięgnąć po wartościową książkę, która zamiast utwierdzać dzieci w negatywnych przekonaniach na swój temat, otwiera przed nimi przestrzeń do samoakceptacji, budowania poczucia wartości oraz wiary w siebie. Jedną z wartych polecenia pozycji jest publikacja „Jesteś ważny, Pinku!” autorstwa psycholożki Urszuli Młodnickiej oraz ilustratorki książek dla dzieci Agnieszki Waligóry. Historia Pinka, małego stwora, który boi się swoich słabych stron, bo jeszcze nie wie, że powinien je zaakceptować, rozpoczyna się od ważnego pytania: „– Cześć, Pinku.– Cześć.– Kim jesteś?– Nie wiem.– Jak to nie wiesz? >>Nie wiem<< to najprostsza odpowiedź. Zastanów się chwilkę. Pink zaczął się chwilkę zastanawiać, ale nic nie przychodziło mu do głowy. – Jestem taki jak wszyscy.– Nie, jesteś unikalny!– A co to znaczy?– Że nie ma takiego drugiego Pinka na świecie”. Skąd Pink czerpie przekonania na swój temat? Warto razem z dziećmi zajrzeć do książki i wspólnie poszukać odpowiedzi na to oraz wiele innych ważnych pytań dotyczących poczucia własnej wartości
Dziecko, które otrzymuje negatywne przekonania na swój temat:
- czuje się gorsze od innych osób, szczególnie od swoich rówieśników;
- ma poczucie wstydu, czuje się upokorzone;
- nie rozumie, dlaczego zostaje odrzucone przez bliskich;
- staje się bezbronne, nie potrafi dbać o swoje gra nice;
- traci wrażliwość, robi się nieczułe na to, co je spotyka;
- staje się zależne od innych, nie mówi o swoich potrzebach i pragnieniach;
- przejawia zachowania buntownicze, przeciwstawia się.
Dziecięce kompleksy mogą uruchamiać następujące zwroty:
Zjedz coś, jesteś taki chudy, jeszcze wiatr cię porwie; Taki mały szkieletorek; Kaśka, ty to jak tyczka jesteś długa, żebyś się nie zła mała, jak będziesz tak szybko chodzić; Marysia nic nie je, jeszcze zasłabnie; Drobna jak kruszynka; Popatrz, jak Antoś ładnie zjadł.
Nie jedz tyle, bo będziesz gruby; Ty mój słodziutki pączusiu; Henio taki ładny, okrąglutki jak księżyc w pełni; Filip nic, tylko je i je; Jego to trzeba karmić z wiaderka; Mały żarłok; Apetyt to on ma, po tacie; Mamusina kluseczka; Gruby.
Nie gadaj tyle, bo dzieci i ryby głosu nie mają; Nikt ciebie nie pytał o zdanie; Nie pyskuj tyle; Gaduła; Mała papla; Lepiej siedź cicho, nic o tym nie wiesz.
Co się mażesz? Chłopaki nie płaczą; Straszna beksa z ciebie; Jak będziesz tak płakać, to przyjdzie pan i cię zabierze; Płaczesz jak dziewczynka; Nic się nie stało,
i o co tyle płaczu było?
Nie krzyw się tak, złość piękności szkodzi; Ania ciągle skwaszona chodzi; Chyba się octu napiłaś; Ta dziewucha jest wiecznie niezadowolona ze wszystkiego.
Uczesz się, wyglądasz jak czarownica; Masz same kołtuny na głowie; Jak u ojca, trzy włoski na krzyż; Staś to wygląda jak Einstein; Asia to ciągle taka rozczochrana chodzi; Masz włosy jak kołki, nie da się nic z nimi zrobić; Liche te swoje włoski masz, tak samo jak tata; Włosy trzeba obciąć na krótkie, same problemy z nimi tylko są.
Nie masz za grosz słuchu muzycznego; Tobie to chyba słoń na ucho nadepnął; Hania odziedziczyła głos po mamusi; Przestań już, bo ogłuchnąć można; Piosenkarki to raczej z ciebie nie będzie; Przestań fałszować; Nie najlepiej ci to wychodzi, lepiej posprzątaj zabawki.
Nie strój fochów; Co to za muchy w nosie masz?; Obrażalskie dziecko; Agata kaprysi przy jedzeniu jak królewna; A ona ciągle taka nadąsana, co ci znowu nie pasuje?; Przestań wydziwiać.
Zejdź ze słońca, bo dostaniesz więcej piegów; Piegus; Słodki rudzielec; Kto widział marchewkę?; Taki piegowaty chłopiec; Boję się, żeby moje dziecko nie miało tyle piegów, co ja; Te piegi trzeba w końcu usunąć.
Śpiąca królewna; Z ciebie to niezły śpioch; A z Krzysia to taki nocny marek; Kiedy wreszcie zaczniesz normalnie chodzić spać?; Ciągle zasypiasz; Karoli nie idzie rano dobudzić; Nela spóźni się, znowu zaspała; Ją to z łóżkiem można wynieść, tak mocno śpi.
Pośpiesz się, ruszasz się jak mucha w smole; Czy zawsze musisz się tak grzebać?; Ruszaj się szybciej, nikt na ciebie nie będzie czekał; Leń; Leniwiec; Żeby w tobie było choć trochę więcej życia; Twój brat już dawno się ubrał, a ty nadal się ślimaczysz; Adaś jest taki ociężały, nic mu się nie chce, normalnie już mi ręce opadają.
Jak dorosły wspiera dziecko, buduje w nim po czucie własnej wartości i pewność siebie?
Wspieranie dziecka w walce z kompleksami wymaga delikatności, zrozumienia i empatii.
Jak możemy pomóc dziecku przezwyciężyć negatywny obraz siebie? Oto kilka sposobów:
- akceptacja i miłość – warto zapewniać dziecko, że jest akceptowane i kochane bez względu na wszystko; ważne, aby czuło, że jest wartościowe niezależnie od swoich niedoskonałości;
- dobra komunikacja – rozmawiajmy z dzieckiem otwarcie o jego uczuciach i myślach, zapewnij je, że zawsze może na nas liczyć, nawet w najtrudniejszych momentach;
- wzmacnianie pozytywnych stron – pomóżmy dziecku dostrzec swoje mocne strony i osiągnięcia; skupienie się na pozytywnych aspektach może pomóc ograniczyć negatywne przekonania o sobie;
- metoda małych kroków – pomóż dziecku określić cele i cele, które chce osiągnąć; dzięki małym sukcesom może stopniowo budować pewność siebie;
- wsparcie psychologa – jeśli kompleksy wpływają na codzienne funkcjonowanie dziecka, warto skonsultować się z psychologiem lub terapeutą dziecięcym.
Opracowała:
Lucyna Rusnak
Bibliografia:
Młodnicka U., Waligóra A., Jesteś ważny, Pinku! Książka o poczuciu własnej wartości dla dzieci i dla rodziców trochę też, Wydawnictwo Sensus, Gliwice 2021.
Młodnicka U., Waligóra A., Odwagi, Pinku! Książka o odporności psychicznej dla dzieci i rodziców trochę też, Wydawnictwo Sensus, Gliwice 2022.
Szerstiennikow N., Dom twego dzieciństwa. Pokonaj kompleksy dzieciństwa i negatywne programy, Wydawnictwo KOS, Kato wice 2015.
Kozak A., Wasilewski J., Uwięzieni w słowach rodziców. Jak uwolnić się od zaklęć, które rzucono na nas w dzieciństwie, Wydawnictwo OnePress, Gliwice 2022.
Pruś M. „Nie jedz tyle, bo będziesz gruby…- dziecięce komleksy”, Bliżej Przedszkola 9.276/2024