Nieśmiałość jest naturalną cechą, która u wielu dzieci pojawia się w kontakcie z nowymi osobami lub w nieznanych sytuacjach. Najczęściej wynika z obawy przed oceną ze strony innych. Zdarza się, że dziecko podczas pierwszego spotkania z nowymi ludźmi nie chce się przywitać, chowa się za rodzicem lub woli z boku obserwować otoczenie. Gdy poczuje się bezpieczniej i oswoi z nową sytuacją, zwykle stopniowo zaczyna nawiązywać kontakt. U niektórych dzieci nieśmiałość jest jednak znacznie silniejsza i utrudnia im codzienne funkcjonowanie.
Dzieci przejawiające dużą nieśmiałość rzadko same inicjują rozmowy czy zabawę z rówieśnikami. Często obawiają się popełnienia błędu, ośmieszenia lub znalezienia się w centrum zainteresowania. Niejednokrotnie mają zaniżoną wiarę we własne możliwości i postrzegają sytuacje społeczne jako trudne lub zagrażające. Z tego powodu unikają kontaktów z innymi dziećmi, choć bardzo często chciałyby być częścią grupy.
Na rozwój nieśmiałości wpływa wiele czynników. Znaczenie mogą mieć zarówno predyspozycje biologiczne, jak i środowisko, w którym wychowuje się dziecko. Do najczęstszych przyczyn należą:
- wrodzona wrażliwość oraz większa podatność na lęk,
- styl wychowania oparty na nadmiernej kontroli, nadopiekuńczości, zbyt wysokich wymaganiach lub niewystarczającym wsparciu emocjonalnym,
- trudne doświadczenia i przeżycia, które osłabiły poczucie bezpieczeństwa dziecka.
W kontakcie z nieśmiałym dzieckiem szczególnie ważne są cierpliwość, wyrozumiałość i spokojne podejście. Dzieci te są bardzo wrażliwe na sposób, w jaki reagują dorośli. Krytyka, zawstydzanie czy wywieranie presji mogą nasilić ich trudności. Podstawą skutecznego wsparcia jest stworzenie atmosfery akceptacji oraz zapewnienie dziecku poczucia bezpieczeństwa.
Czego warto unikać?
Rodzice i opiekunowie powinni zwrócić uwagę na zachowania, które mogą pogłębiać nieśmiałość dziecka:
- Nie przypinaj dziecku etykiet, np. „Jesteś tchórzem” lub „Zawsze się boisz”.
- Unikaj częstego krytykowania i wytykania błędów.
- Nie komentuj niepowodzeń w sposób, który obniża motywację lub poczucie własnej wartości.
- Nie obarczaj dziecka winą za jego trudności i nie sugeruj, że brak odwagi wynika z lenistwa lub złej woli.
- Nie zmuszaj dziecka do działań, na które nie jest jeszcze gotowe, ani nie wywieraj na nim presji.
Silny stres i napięcie emocjonalne sprawiają, że nieśmiałemu dziecku trudniej jest skupić uwagę, uczyć się nowych umiejętności oraz w pełni wykorzystywać swoje możliwości. Dlatego tak ważne jest systematyczne wzmacnianie jego poczucia własnej wartości i wiary we własne kompetencje.
Jak wspierać dziecko?
Rodzice mogą pomóc dziecku przez codzienne, życzliwe działania:
- Akceptuj i nazywaj emocje dziecka, np. „Widzę, że czujesz się skrępowany. Rozumiem, że dziś nie masz ochoty występować przed innymi.”
- Pozwól dziecku wykonywać zadania we własnym tempie i zgodnie z jego możliwościami. Daj mu poczucie, że nie musi być idealne.
- Doceniaj każdy, nawet niewielki postęp. Zwracaj uwagę przede wszystkim na wysiłek i odwagę, a nie wyłącznie na efekt.
Warto pamiętać, że pokonanie nieśmiałości wymaga czasu. Każde dziecko rozwija się we własnym tempie i potrzebuje odpowiedniej ilości pozytywnych doświadczeń. Jeżeli jednak nieśmiałość staje się bardzo nasilona, utrudnia codzienne funkcjonowanie lub uniemożliwia nawiązywanie relacji z rówieśnikami, warto skonsultować się z psychologiem dziecięcym. Specjalista pomoże określić przyczyny trudności i wskaże sposoby skutecznego wspierania dziecka.
Oprac. mgr Oktawia Benewiat- Buch
Bibliografia
- Brzezińska, A. I. (2000). Społeczna psychologia rozwoju. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar.
- Kielar-Turska, M. (2003). „Średnie dzieciństwo. Wiek przedszkolny”. W: B. Harwas-Napierała, J. Trempała (red.), Psychologia rozwoju człowieka. Charakterystyka okresów życia człowieka. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
- Schaffer, H. R. (2018). Psychologia dziecka. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
- Zimbardo, P. G. (2012). Nieśmiałość. Czym jest i jak sobie z nią radzić. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
- Juul, J. (2014). Twoje kompetentne dziecko. Podkowa Leśna: Wydawnictwo MiND.
- Gordon, T. (2016). Wychowanie bez porażek. Warszawa: Instytut Wydawniczy PAX.